Qisqacha: nima o'zgaradi
| Qoida | Qarorda nima deyilgan |
|---|---|
| Reyestr | Muddatli to'lov xizmatini faqat Markaziy bank reyestriga kirgan tashkilot ko'rsatadi — 2027-yil 1-yanvardan. |
| Muddat | Xaridorning majburiyati shartnoma tuzilgan kundan 12 oydan oshmaydi. Uzunroq shartnoma iste'mol krediti hisoblanadi. |
| Narx chegarasi | Tovar qiymati 250 BHM dan oshmaydi — 2026-yil 1-sentyabrdan bu 110 mln so'm. |
| Ustama va jarimalar | Asosiy qarzdan ortiq barcha to'lovlar (ustama, komissiya, penya, jarima) yiliga muddatli to'lov summasining yarmidan oshmaydi. |
| Muddatidan oldin to'lash | Xaridor istalgan vaqtda to'liq yoki qisman, qo'shimcha jarima, penya va komissiyasiz to'laydi. |
| Narxni ko'rsatish | Do'konda va internetda bazaviy narx, nasiya komissiyasi va to'liq qiymat bir xil o'lchamdagi yozuvda ko'rsatiladi. |
| Kredit byurosi | Shartnomalar va ularning ijrosi bo'yicha kredit byurolari bilan ma'lumot almashiladi. Tovar krediti beruvchilar uchun 3 BHM gacha shartnomalar — istisno. |
| Taqiqlar | Ko'chmas mulk nasiya xizmatining obyekti bo'lmaydi. Operator iste'mol krediti bermaydi va aholidan pul jalb qilmaydi. |
Qaror kimga tegishli
Qarorning asosiy tushunchasi — muddatli to'lov xizmati: tashkilot xaridor uchun tovar narxini sotuvchiga to'laydi, xaridor esa keyin bu summani unga bo'lib, ustama yoki komissiya bilan qaytaradi. Nasiya ilovalari va platformalari shunday ishlaydi. Bu xizmatni ko'rsatadigan tashkilot — operator.
Qarorda aniq yozilgan: sotuvchi tovarni xaridorga o'zi to'g'ridan-to'g'ri sotgan holat bu ta'rifga kirmaydi. Ya'ni o'z tovarini o'zi nasiyaga sotadigan oddiy do'kon avtomatik ravishda operator bo'lib qolmaydi. Banklar va mikromoliya tashkilotlari esa bu xizmatni Markaziy bankni xabardor qilib ko'rsatadi.
Katta nasiya do'konlari uchun istisno
Tovar iste'mol krediti beradigan, ya'ni o'zi nasiyaga sotadigan tashkilot (ishlab chiqaruvchilardan tashqari) chorak yakunida ikkala shartga to'g'ri kelsa, Markaziy bankda ro'yxatdan o'tib, reyestrga kirishi va qaror talablariga rioya qilishi shart:
- tovar (ish, xizmat) sotishdan choraklik aylanmasi 500 mln so'mdan oshgan;
- shu savdoda nasiyaning ulushi 50% va undan ko'p.
Chorakda 500 mln so'm — oyiga o'rtacha 167 mln so'mdan ko'proq savdo. Shuncha sotadigan va savdosining yarmidan ko'pi nasiya bo'lgan do'kon bu chegaraga yetadi.
Chegaradan pastdagi do'konlar-chi
O'zi nasiyaga sotadigan va bu chegaraga yetmaydigan do'kon operator hisoblanmaydi va reyestrga kirishi shart emas. Lekin shartlarni hozirdan yangi qoidalarga yaqinlashtirgan ma'qul:
- savdo o'sib, chorak aylanmasi 500 mln so'mdan oshsa, do'kon bir chorakda chegaradan o'tib qolishi mumkin;
- xaridor sizning shartlaringizni operatorlarning 12 oylik va ustamasi cheklangan takliflari bilan solishtiradi;
- Markaziy bank 2027-yil 1-yanvargacha operatorlar faoliyatini tartibga soluvchi alohida qonun loyihasini tayyorlaydi — talablar kengayishi mumkin.
Asosiy cheklovlar batafsil
12 oylik muddat
Xaridorning majburiyati shartnoma tuzilgan kundan 12 oydan oshmasligi kerak. Uzunroq muddatli shartnoma muddatli to'lov emas, iste'mol krediti shartnomasi hisoblanadi — bu esa banklar va mikromoliya tashkilotlarining faoliyati. Hozir 18 yoki 24 oyga sotayotgan bo'lsangiz va reyestrga kirishingiz kerak bo'lsa, bu tariflarni qayta ko'rib chiqishga to'g'ri keladi.
250 BHM chegarasi
Nasiyaga sotiladigan tovar qiymati bazaviy hisoblash miqdorining 250 baravaridan oshmaydi. 2026-yil 1-sentyabrdan BHM 440 000 so'm, demak chegara 110 mln so'm. BHM o'zgarsa, chegara ham o'zgaradi. Telefon va maishiy texnika uchun bu amalda cheklov emas, qimmat mebel yoki texnika to'plamlari uchun esa hisobga olish kerak.
Ustama va jarimalarga 50% chegarasi
Asosiy qarzdan ortiq barcha to'lovlar — vositachilik haqi (ustama yoki komissiya), penya, jarima va boshqa javobgarlik choralari — yiliga muddatli to'lov summasining yarmidan oshmasligi kerak. Masalan, 10 mln so'mlik 12 oylik shartnomada ustama, penya va jarimalar jami 5 mln so'mdan oshmaydi.
E'tibor bering: chegara faqat ustamaga emas, kechikish jarimalariga ham tegishli. Ustama yuqori bo'lsa, kechikish uchun penya qo'yishga joy kam qoladi — tarif va jarima shartlarini birga hisoblang.
Muddatidan oldin to'lash — jarimasiz
Xaridor qarzni istalgan vaqtda to'liq yoki qisman yopishi mumkin va buning uchun qo'shimcha jarima, penya yoki komissiya olinmaydi. Shartnomangizda muddatidan oldin to'lagani uchun alohida to'lov bo'lsa, uni olib tashlang. Bunday holatda ustama qayta hisoblanadimi — qarorda aytilmagan, bu tartibni Markaziy bank iste'molchilar huquqlarini himoya qilish talablarida belgilashi mumkin.
Narx ochiq ko'rsatiladi
- Shartnomada operator komissiyasi va yakuniy narxga kiradigan boshqa to'lovlar alohida ko'rsatiladi.
- Savdo obyektlarida va elektron savdo platformalarida tovarning bazaviy narxi bilan birga nasiya komissiyasi va to'liq qiymati bir xil o'lchamdagi yozuvda ko'rsatiladi.
- Reklama komissiya haqida xaridorni chalg'itmasligi kerak — buni Raqobat qo'mitasi nazorat qiladi.
Qarz yuki va mijozni identifikatsiya qilish
Operator nasiya berishdan oldin Markaziy bank belgilagan qarz yukining eng yuqori ko'rsatkichiga rioya qilishi va mijozni raqamli identifikatsiya qilishi kerak. Ko'rsatkichni hisoblash usuli va miqdorini Markaziy bank belgilaydi — qarorda raqam yo'q. 2025-yilda muhokamaga qo'yilgan odob-axloq kodeksi loyihasida limitni oshirmoqchi bo'lgan mijozning qarz yuki 50% dan oshmasligi taklif qilingan edi.
Do'kon uchun amaliy xulosa: qarorni faqat KATM ballidan emas, mijozning barcha oylik to'lovlari va daromadidan chiqaring. Bu qanday qilinishi — KATM orqali mijozni tekshirish maqolasida.
Kredit byurosi: 3 BHM gacha yengillik
Operatorlar barcha shartnomalar va ularning ijrosi bo'yicha kredit byurolari bilan ma'lumot almashadi. Tovar iste'mol krediti beruvchilar uchun 2027-yil 1-yanvardan 3 BHM gacha (1 320 000 so'm) bo'lgan shartnomalarni kredit byurosiga yuborish majburiy emas. 3 BHM va undan katta shartnomalar bo'yicha ma'lumot yuborilmasa, qanday choralar ko'rilishi bo'yicha takliflar 1-dekabrgacha tayyorlanadi.
Bu do'kon uchun ham foydali: shartnomangiz KATM'da ko'rinsa, mijoz boshqa joydan nasiya olayotganda sizdagi qarzi ham hisobga olinadi va u to'lov intizomiga jiddiyroq qaraydi.
Taqiqlar
- Ko'chmas mulk va muomaladan chiqarilgan yoki cheklangan mol-mulk muddatli to'lov xizmatining obyekti bo'lmaydi. Adliya vazirligi va Markaziy bank tushuntirishicha, uy-joyni bevosita quruvchidan bo'lib to'lab olish taqiqlanmaydi.
- Operator iste'mol krediti bermaydi va obligatsiya chiqarishdan tashqari aholidan pul jalb qilmaydi.
- Shartnoma bo'yicha talab faqat boshqa operator, mikromoliya tashkiloti yoki bankka o'tkazilishi mumkin.
Do'kon hozirdan nima qilishi kerak
- 1
Aylanmani hisoblang
Oxirgi choraklar bo'yicha umumiy savdo va undagi nasiya ulushini chiqaring: 500 mln so'm va 50% chegarasiga qanchalik yaqinsiz.
- 2
Tariflarni ko'rib chiqing
12 oydan uzun muddatlar bormi, ustama va kechikish jarimalari yig'indisi yiliga 50% dan oshib ketmaydimi.
- 3
Shartnomani yangilang
Ustama alohida qatorda, yakuniy narx va grafik ochiq, muddatidan oldin to'lash jarimasiz. Tekshiruv uchun: nasiya shartnomasida nimalar bo'lishi kerak.
- 4
Narx yorliqlari va reklama
Naqd narx, nasiya ustamasi va to'liq qiymat bir xil o'lchamda ko'rinsin — do'konda ham, Instagram va Telegram'da ham.
- 5
Kredit byurosi
1,32 mln so'mdan katta shartnomalarni KATM'ga yuborishni yo'lga qo'ying.
- 6
Mijozni tekshirish
MyID bilan shaxsni tasdiqlang va limitni daromadga nisbatan qarz yukidan hisoblang.
- 7
Rasmiy hujjatlarni kuzating
Markaziy bank va Soliq qo'mitasi tartibi (1-dekabrgacha) va qonun loyihasi (1-yanvargacha).
ABBOT bunga qanday yordam beradi
- Aylanma va nasiya ulushi — hisobotlarda davr bo'yicha savdo va berilgan shartnomalar ko'rinadi: chorak yakunida nasiya ulushini hisoblash uchun.
- Tariflar — ustama muddatga qarab tarifdan olinadi, shuning uchun 12 oylik chegarani va ustama darajasini bir joyda boshqarasiz.
- KATM'ga yuborish — sozlamada yoqilsa, tuzilgan shartnomalar KATM'ga yuboriladi.
- Mijozni tekshirish — KATM, MIB, INPS, karta aylanmasi va MyID bitta so'rovda, limit daromaddan hisoblanadi.
- Shartnoma — narx, boshlang'ich to'lov, ustama va grafik shartnomada; mijoz SMS kod yoki MyID bilan imzolaydi.
Manbalar
ABBOT buni siz uchun qiladi
Mijozni tekshirish, shartnoma, grafik, kartadan avtoto'lov va kechikkanlar bilan ishlash — bitta nasiya savdo dasturida.